انتخابات ریاست جمهوری هشتم

هشتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، انتخاباتی بود که پس از یک دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی برای تعیین رئیس جمهور بعدی در ۱۸ خرداد ۱۳۸۰ با حضور ۱۰ نامزد نهایی برگزار شد. محمد خاتمی، احمد توکلی، علی شمخانی، عبدالله جاسبی، حسن غفوری فرد، منصور رضوی، شهاب الدین صدر، علی فلاحیان، مصطفی هاشمی‌طبا و محمود کاشانی از دیگر نامزدهای این دوره از انتخابات بودند.

سید محمد خاتمی با کسب ۲۱ میلیون و ۶۵۹ هزار و ۵۳ رای از مجموع ۲۸ میلیون و ۸۱ هزار و ۹۳۰ رای ماخوذه برای دومین بار به ریاست جمهوری انتخاب شد. احمد توکلی با کسب حدود چهار و نیم میلیون رای نفر دوم شد. علی شمخانی با کسب حدود هفتصد هزار رای نفر سوم شد. هفت نفر دیگر آرایی کمتر از تعداد آرای باطله داشتند.

این انتخابات در فضای پر فراز و نشیب پس از سال ۱۳۷۶ تا انتخابات هشتمین دوره ریاست جمهوری انجام شد که با حوادث سیاسی مختلفی چون قتل‌های زنجیره ای، حادثه کوی دانشگاه و ترور سعید حجاریان همراه بود. طیفی از اصلاح طلبان خواستار عبور از خاتمی به دلیل عقب ماندن از مطالبات تندتر اصللاحات بودند. انتقادات مکرر اصلاح‌طلبان به خاتمی تا آنجا بود که یکی از بحث‌های روز آن مطبوعات بحث بر این سؤال بود که "آیا خاتمی خواهد آمد؟".
خاتمی در حین ثبت نام در برابر خبرنگاران، با "چشمانی گریان" ظاهر شد و اطمینان داد که بر عهد پیشین خود با مردم پابرجاست. وی در حین صحبت هایش چندین بار به‌خاطر بغض در گلویش و اشک در چشمانش سخنانش قطع شد. وی در پایان بیت شعری خواند: "در عاشقی گریز نباشد زسوز و ساز/ استاده‌ام چوشمع، مترسان زآتشم" . بعدها از این بخش از ثبت نامش در تبلیغاتش بسیار استفاده شد. برخی معتقدند نحوهٔ حضور وی در روز ثبت نام تاثیر زیادی بر جلب رای مردم به وی داشت.
اغلب ستادهای انتخاباتی خاتمی به حزب جبهه مشارکت ایران اسلامی که برادرش رضا خاتمی دبیرکلی آن‌را برعهده داشت واگذار شد. شعارهایی از جمله "عدم کفایت اختیارات رییس‌جمهور" و "تبدیل انتخابات به همه‌پرسی" توسط هواداران خاتمی استفاده می شد. برنامه‌های تبلیغاتی ستاد خاتمی و فعالیت‌های رسانه ای کمک زیادی به خاتمی کرد.
رقیب اصلی خاتمی، احمد توکلی بود. وی به نقدهای تندو تیز به دولت خاتمی می پرداخت. توکلی با ارائه نظریه‌ای با عنوان "جمهوری دوم" و با شعار "دولت پاک برای ملت پاک" وارد رقابت انتخاباتی شد.
شعارهای توکلی بیشتر بر محورهای اقتصادی استوار بود. وی در مصاحبه با روزنامه سیاست‌روز در بیان علت کاندیداتوری خود گفت: «چون اصلاح اقتصاد همت و جرأت لازم دارد.» برنامه‌های وی "برون‌رفت از معضلات اقتصادی"، "راه اندازی تولید"، "کاهش نابرابری"، "کاهش و منطقی‌سازی نقش‌های دولت" و "مقابله با فساد و تبعیض" عنوان شد. او ارکان جمهوری دوم خود را "عقلانیت و عدالت" معرفی می‌کرد.

نامزد دیگر این دوره که توانست پس از توکلی بیشترین آرا را کسب کند، علی شمخانی بود که از درون کابینه خاتمی به رقابت وارد شده بود. شعار وی "دولت اقدام ملی" بود. شمخانی در مصاحبهٔ خود با سیاست‌روز حرکت در مسیر جبهه دوم خرداد را بیش از آنکه برای توسعه حیات اجتماعی بداند، در جهت پسروی خواند، از سوی دیگر شعار دوم خود را "امنیت و اصلاحات" قرار داد و در کنار آن از پیشبرد اصلاحات در تراکت‌های تبلیغاتی خود سخن می‌گفت. وی توانست ۷۰۰ هزار رأی کسب کند که به عقیده برخی بیشتر به اقوام عرب‌زبان به خاطر تمرکز او بر روی آن منطقه اختصاص داشت.
چهارمین نامزد دکتر عبدالله جاسبی بود. جاسبی از سال ۱۳۶۱ ریاست دانشگاه آزاد بر عهده داشت. او نسبت به ۸ سال پیش، بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار ریزش رأی داشت.
شعار جاسبی "دانایی، توانایی" بود. وی از عملکرد خود در دانشگاه آزاد به عنوان قسمتی از تبلیغات خود استفاده کرد. بسیاری از عوامل ستادهای انتخاباتی وی اساتید و کارمندان دانشگاه آزاد بودند.
دکتر محمود کاشانی، دکتر حسن غفوری فرد، مهندس سید منصور رضوی، دکتر سید شهاب‌الدین صدر و علی فلاحیان(به ترتیب اخذ رای) از کاندیداهای دیگر بودند که همگی خود را در اردوی مخالفان دوم خرداد می‌دانستند. سید مصطفی هاشمی‌طبا نامزد دیگر بود که از کابینه خاتمی به رقابت وارد شد. وی با کسب ۷۲ هزار رأی نفر آخر شد.
جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جامعه روحانیت و تشکل‌های همسو با آنها سکوت اختیار کردند. اغلب تشکل‌های راست‌گرایان به دعوت مردم به شرکت در انتخابات اکتفا کردند.
در برابر فعالیت‌های ضعیف نامزدها، ستادهای انتخاباتی خاتمی فعالیت زیادی داشتند. محسن امین‌زاده ریاست ستاد انتخاباتی خاتمی را بر عهده داشت. رئیس ستاد انتخاباتی جبهه دوم خرداد در گزارش عملکرد آن، از "برپایی ۸۴۰۰ ستاد انتخاباتی، سازماندهی ۱۶۰۰ جلسه سخنرانی، حدود ۶۰۰۰ همایش، انتشار ۷ و نیم میلیون پوستر و تراکت" خبر داد. طبق برآورد مطبوعات آن زمان، این حجم تبلیغات رقمی بیش از ۱۲ میلیارد تومان را شامل می‌شد. تبلیغات دیگر ستادهای تبلیغاتی خاتمی از جمله شامل توزیع اقلامی همچون هزاران نسخه CD فیلم تبلیغاتی خاتمی با عنوان "اشک نخل" می شد. فیلم انتخاباتی خاتمی توسط بهروز افخمی با عنوان "استاده‌ام چو شمع" ساخته شد که از سیمای جمهوری اسلامی در زمان تبلیغات نامزدها پخش شد.

در این انتخابات ۸۱۴ نفر ثبت نام کردند و ۱۰ نامزد تأیید صلاحیت شدند. واجدین شرایط بیش از ۴۲ میلیون نفر بودند که حدود ۲۸ میلیون نفر آنها در انتخابات شرکت کردند. خاتمی با ۲۱ میلیون رأی، حدود ۷۶ درصد آرای شرکت‌کنندگان و ۵۰ درصد آرای کل واجدین شرایط را به دست آورد. وی در دوره اول خود توانسته بود با کسب نزدیک به ۲۰ میلیون رأی، ۶۹ درصد آرای شرکت‌کنندگان و ۵۵ درصد آرای کل واجدین شرایط را به دست آورد.

انتخابات در یک نگاه

  •    تاریخ برگزاری دور اول
    18 خرداد 1380
  •    تعداد واجدین شرایط
    42,170,230 نفر
  •    درصد مشارکت
    67 %
  •    تعداد کاندیداهای ثبت نام شده
    0 نفر
  •    تعداد کاندیداهای تایید صلاحیت شده
    10 نفر