انتخابات ریاست جمهوری دهم

دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران، در روز جمعه ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ خورشیدی (۱۲ ژوئن ۲۰۰۹ میلادی)، برگزار شد. موقعیت و شرایط ویژهٔ داخلی و خارجی ایران سبب شد که پیش‌بینی نتیجهٔ انتخابات دهم، با اختلاف نظرهای بسیاری روبرو گردد. این انتخابات از سوی مخالفین دولت و نظام جمهوری اسلامی، با انتقاداتی پیرامون عدم رعایت اصول دموکراتیک روبروشد. بر اساس اعلام رسمی وزارت کشور، محمود احمدی‌نژاد (بیش از ۲۴ میلیون رأی) در این انتخابات با اختلاف رأی زیادی نسبت به میرحسین موسوی (بیش از ۱۳ میلیون رأی) پیروز اعلام شد. این نتیجه با اعتراض عده‌ای از هواداران کاندیداهای شکست خورده مواجه شد که با هدایت برخی عناصر خاص و جریان‌هایی از خارج از کشور حالت اغتشاش به خود گرفت.

طی یک سال منتهی به انتخابات گمانه‌زنی‌های مختلفی در مورد حضور افراد شناخته‌شده به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری انجام شد. مهم ترن افرادی که به عنوان کاندیدا مطرح بودند عبارت بودند از:

اصلاح‌طلبان
سید محمد خاتمی: رئیس‌جمهور سابق ایران روز ۲۰ بهمن ۱۳۸۷، رسماً اعلام کرد که نامزد دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری خواهد شد وی که قبلاً اعلام کرده بود یک نفر از میان وی و مهندس میرحسین موسوی نامزد خواهد شد، پس از اعلام نامزدی میرحسین موسوی در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸، در بیانیه‌ای که شامگاه ۲۶ اسفند ۱۳۸۷ منتشر شد، رسماً از شرکت در انتخابات انصراف داد.
عبدالله نوری، وزیر کشور در دولت‌های اول هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی، عضو شورای شهر اول تهران و مدیر مسئول روزنامه توقیف شده خرداد. وی، ممکن بود مورد حمایت دفتر تحکیم وحدت و سازمان مجاهدین انقلاب واقع شود.
محسن مهرعلیزاده، رئیس سابق سازمان تربیت بدنی، و نامزد دور قبل انتخابات ریاست جمهوری
مهدی کروبی و میرحسن موسوی دیگر کاندیداهای احتمالی اصلاح طلبان بودند که ثبت نام کرده و تائید صلاحیت شدند.

اصول‌گرایان
سید محمد جهرمی وزیر کار و امور اجتماعی در دولت نهم. وی اعلام کرده‌بود که تصمیم‌گیری برای حضور در انتخابات به شرایط بستگی دارد و اگر شرایط اقتضا کند می‌آیم. همچنین، منابع خبری اعلام کردند که او ستاد انتخاباتی خود را افتتاح کرده‌بود.
صادق طباطبایی، چند روز قبل از انتخابات از وی به عنوان نامزد احتمالی یاد شد؛ ولیکن در نهایت در انتخابات ثبت‌نام نکرد. پس از آن محسن رضایی وی را به عنوان مشاور خود انتخاب کرد.
مصطفی پورمحمدی، وی پس از خروج از وزارت کشور و فعالیت در سازمان بازرسی کل کشور، احتمال کاندیدا شدن خود را مطرح کرد.
محمود احمدی نژاد و محسن رضایی دیگر کاندیداهای احتمالی اصولگرایان بودند که ثبت نام کرده و تائید صلاحیت شدند.

رده صلاحیت شده‌ها
افراد سرشناس رد صلاحیت شده عبارت بودند از:
اکبر اعلمی: نمایندهٔ دوره‌های ششم و هفتم تبریز در مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان صلاحیت وی را برای شرکت در انتخابات‌های ریاست جمهوری و مجلس قبل نیز رد کرده بود.
رفعت بیات: نمایندهٔ زنجان در دور هفتم مجلس شورای اسلامی بود.
قاسم شعله‌سعدی: نمایندهٔ مجلس سوم و مجلس چهارم از شهر شیراز در مجلس شورای اسلامی.
 

اصلاح قانون انتخابات ریاست جمهوری و سن رای دهندگان
مطابق اصل ۱۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رجال سیاسی و مذهبی که دارای شرایطی باشند مجاز به شرکت در انتخابات ریاست جمهوری هستند ولی تا این انتخابات تعریف مشخصی از ویژگی‌های رجل سیاسی یا مذهبی ارائه نشده بود، به همین دلیل مجلس شورای اسلامی در پی تصویب قانونی بود که این شرایط را مشخص می‌کند. مطابق این قانون که در غالب دو تبصره به مادهٔ ۳۵ قانون انتخابات ریاست جمهوری الحاق شد احراز رجل سیاسی یا مذهبی بودن به شورای نگهبان قانون اساسی سپرده شد و همچنین انتخاب شوندگان علاوه بر شرایط فوق باید دارای سابقهٔ تصدی حداقل یک شغل هم‌تراز را داشته باشند. این مشاغل طیف وسیعی از مسئولیت‌های سیاسی، اجرایی، قانونگذاری، نظامی و... را در بر می‌گیرد.
تصویب این طرح با مخالف وزیر کشور وقت، علی کردان نیز مواجه شد و وی اعلام کرد انتخابات سال ۱۳۸۸ مطابق قانون فعلی برگزار می‌گردد. در فاصلهٔ ۴۰ روز به برگزاری انتخابات، نمایندگان مجلس شورای اسلامی با عدم تصویب دو فوریت لایحه ارائه شده از طرف دولت نهم برای کاهش سن رای دهندگان از ۱۸ سال به ۱۵ سال، عملاً قانون قبلی را برای انتخابات ریاست جمهوری دهم تثبیت کردند. از طرف دولت ادعا می‌شد که با تصویب این قانون ۴ میلیون نفر از جوانان امکان مشارکت در انتخابات را به دست خواهند آورد.

مناظره های انتخاباتی و نامه هاشمی رفسنجانی
در این دوره تلویزیون جمهوری اسلامی علاوه بر پخش برنامه های تبلیغی کاندیداها، مناظره‌های انتخاباتی را نیز در نظر گرفته بود که با توجه به عدم آمادگی جو جامعه و موارد مطرح شده توسط کاندیداها به ویيه محمود احمدی نژاد، منجر به هیجانی شدن فضای انتخابات شد. نام بردن از فرزندان هاشمی رفسنجانی و ناطق نوری توسط احمدی نژاد نه تنها در حین انتخابات و پس از آن مسائلی را در پی داشت بلکه اثر آن تا سال ها در فضای سیاسی کشور باقی ماند.
هاشمی رفسنجانی پس از  اظهارات محمود احمدی نژاد در مناظره تلویزیونی میان میرحسین موسوی و محمود احمدی نژاد در رابطه با هاشمی رفسنجانی، اقدام به نوشتن نامه‌ای خطاب به رهبر جمهوری اسلامی ایران کرد. در قسمتی از این نامه آمده بود: در مراسم بزرگداشت سالگرد امام (ره) به آقای احمدی‌نژاد گفتم که در اظهارات او خلاف‌گویی‌های فراوانی وجود داشته و ادعای کذب تماس تلفنی من با یکی از سران عرب و ادعای کارگردانی مبارزات انتخاباتی رقبا و اتهامات ناروا به جمعی از بزرگان نظام، از جمله جناب آقای ناطق نوری و فرزندان من و بدتر از همه زیرسئوال بردن اقدامات امام راحل را یادآوری و پیشنهاد کردم با صراحت اتهام‌های نادرست را پس بگیرد که نیازی به اقدامات قانونی افراد و خانواده‌هایی که ناجوانمردانه و مظلومانه هدف تیرهای ناسزاگویی قرار گرفته‌اند، نباشد.

اعتراضات و اغتشاشات پس از انتخابات
پس از اعلام نتایج، و پیرو صحبت هایی که حتی قبل از اعلام نتایج مطرح شده بود (مانند صبحت عفت مرعش همسر هاشمی که گفته بود مردم بریزند در خیابان و ...) اعتراضاتی به نتایج در شهرهای بزرگ ایران به ویژه تهران آغاز شد که به مرور حالت اغتشاش به خود گرفت. این اعتراضات و اغتشاشات در بیشتر شهرها متوقف شد اما در تهران ادامه داشت تا نهایتا با وقایع 9 دی 88 متوقف گردید و کشور تا حدی از فضای ملتهب خارج شد.

نتایج نهایی
محمود احمدی نژاد - اصولگرا - آبادگران:‌ حدود 24 میلیون و 500 هزار رای معادل 63 درصد آرا
میر حسین موسوی - اصلاح طلب - مستقل:‌ حدود 13 میلیون و 200 هزار رای معادل 34 درصد آرا
محسن رضایی - اصولگرا - مستقل:‌ حدود 680 هزار رای
مهدی کروبی - اصلاح طلب - حزب اعتماد ملی:‌ حدود 333 هزار رای
آرای باطله:‌حدود 400 هزار رای

علی رغم اینکه پس از 9 دی 88 به مرور فضای سیاسی کشور آرام شد و حتی پس از انتخابات ریاست جمهوری 92 و در مقاطع مختلف بسیاری از افراد و احزابی که ادعای تقلب در این انتخابات را مطرح کرده بودند از حرف خود عقب نشینی نموده و پذیرفتند که ساختار برگزاری انتخابات اجازه تقلب را نمیدهد و تنها می توان تخلفات مختلفی را مطرح نمود و ... ، اما تاثیر این انتخابات و فضای هیجانی ایجاد شده تا سال ها بعد بر فضا سیاسی ایران باقی خواهد ماند. اولین نتایج این فضا را می توان در کارشنکی ها و تخریب های گسترده علیه محمود احمدی نژاد در طول دولت دهم و نیز دولت یازدهم مشاهده کرد که کشور را با چالش های اقتصادی مختلفی روبرو نمود.

 

 

 

 

انتخابات در یک نگاه

  •    تاریخ برگزاری دور اول
    22 خرداد 1388
  •    تعداد واجدین شرایط
    46,200,000 نفر
  •    درصد مشارکت
    85 %
  •    تعداد کاندیداهای ثبت نام شده
    0 نفر
  •    تعداد کاندیداهای تایید صلاحیت شده
    4 نفر